Licenza Creative Commons
Esta obra ten unha licenza Creative Commons Atribución-Non comercial-Compartir igual 4.0 Internacional.

jueves, 3 de enero de 2019

Xardín do pazo de San Paio de Bañobre, Miño

Xardín ilustrado do pazo de San Paio de Bañobre, Miño

Coroación de pináculos na aliñación da fonte e portalón


Este pazo está situado ao pé das marismas que forman os rios Baxoi e Grande no lugar de Bañobre, que xunto coa praia grande de Miño, conforman un dos espazos naturais más fermosos de Galicia.

A fonte mural clásicista -construída extramuros do xardín- que recibe ao visitante, virou o seu anverso para monumentalizar o patio da casa, e facer parella coa portada e frontón curvo que aloxa os escudos do pazo. Posteriormente a araucaria ás súas costas veu reforzar este eixo.

O xardín principal -trazado independente da casa- responde a un modelo de horta ilustrada ordenada racionalmente, formal e hidraulicamente, disposta en bancais e protexida por un muro de pedra.

O único eixo lonxitudinal existente no xardín ven reproducir un mesmo modelo de portalón ilustrado nos seus extremos, con xambas almofadilladas e voluptuosos pináculos de coroación.

Perspectiva do paseo central emparrado, con banco corrido de fábrica e figura de can de garda
Con máis dunha treintena de tramos emparrados da viña central, o sinxelo paseo lineal utiliza parcialmente un muro de contención para construir un longuísimo banco corrido de fábrica no que descansar e contemplar a paisaxe baixo a sombra das vides, únicamente interrompido no punto central cun esconce semicircular.


Celosamente gardado pola comunidade relixiosa que se aloxa no pazo dende mediados do século pasado, o acceso non está permitido. As reformas posteriores no pazo para abrilo aos usos asistenciais, multiplicaron por dez o volume orixinal pero mantiveron intacto o corpo principal da horta ilustrada.

Plantel ornamental diante da fachada do pazo
A pequena colección botánica foi plantada coma un bosquete diante da casa, para ser vista desde os seus balcóns e salóns de aparato, e acompañar á fachada principal, e está composta por unha araucaria, trachicarpus fortunei, magnolia grandiflora, lawsoniana, phoenix canariensis, washingtonia, tuya, entre outras, que elevan e sinalan paisaxísticamente o perfil característico de San Paio. Mesas de pedra, diferentes xogos, e parterres de buxo incorporados ao percorrido lineal completan a escea de lecer do pensil.

A cercanía ao mar convenceu aos propietarios en época posterior de que pagaba a pena erguer unha gran torre miradoiro -que elevada sobre a aldea anexa- servese como torre vixía sobre a ría e o mar azul, cambiando a tranquila paisaxe fluvial de marismas do rio Baxoi polas agrestes barras de area azoutadas polas ondas. Para esta operación rompeuse o clásico cornixamento só interrumpido polos cortos dous frontóns dos escudos, por unha masa escalonada de dous corpos con ollos de boi e perfil navieiro que mudou a sobriedade do pazo polos novos aires arquitectónicos das vilas de recreo.

Moitos exemplos de pazos, á morte dos seus descendentes, adscritos a ordes relixiosas e reconvertidos logo en centros educativos temos en Galicia, podendo recordar agora pola súa proximidade o de San Sadurniño ou o de Mosteirón entre outros, tamén con excelentes xardíns e comunidades relixiosas femininas ao seu cargo.

Cactus da fonte

sábado, 3 de noviembre de 2018

Javier Riera no parque de Bonaval




 







 JAVIER RIERA




BONAVAL
  27 setembro- 25 novembro 2018 
25 ANIVERSARIO CGAC



Intervención xeométrico-lumínica entre o lusco e fusco de Javier Riera no parque de Bonaval. Paisaxe lumínica nas tuias centenarias da horta dos frades.

martes, 23 de octubre de 2018

Xardín da rúa longa, s. XIX, Padrón

Consúmase a destrución na rúa Longa do xardín ecléctico de Maruja Sanmartín.

Na principal rúa do seu recinto histórico, na esquina da praza de Macías, fronte ao vello cine La Torre, e apenas uns metros da ilustre casa do concello, este pequeno espazo era ata fai uns poucos un engaiolante xardín decimonónico creado pola culta burguesía padronesa, que, aínda que abandoado, todavía se conservaba intacto despóis de cen anos. Intacto ata que a curiosa rehabilitación autorizada polo concello de Padrón o destruíu.
 
Pormenor do cenadoiro de ferro, s. XIX
Invisible patrimonio cultural que non se debeu percibir: o camelio centenario que extendía a súa copa de cor na invernía, os muros históricos de pedra que o delimitaban e que sombreaban un dos caleixóns más pintorescos da vila, o cenadoiro de ferro cupulado cuberto de enredadeiras, os pedestais e mesas de pedra, os debuxos con sebes de buxo, e a vexetación ornamental coas palmeiras que acompañaban as galerías acristaladas da fachada posterior. Nada disto foi percibido, e polo tanto, o remanso de arquitectura vexetal acabou irremediablemente convertido nun vulgar patio traseiro de garaxe.


Nin as cautelas sobre a súa protección cultural mentres se tramita a aprobación do seu Plan Especial -obriga lexislativa- nin a cercanía das oficinas municipais impediron a destrucción deste pequeno espazo natural no corazón do casco vello padronés.

Elevar a un rango menor o patrimonio galego dos xardíns, a agresividade do cambio de uso (dunha parcela arbolada a un parking raso), o fomento do uso do vehículo polo interior das tortas calexas do casco antiguo, a perda de patrimonio natural, o empobrecemento da imaxe urbana... realmente testouse a destrución deste xardín e as afeccións sobre o conxunto? Que estratexia de protección está elaborando o xa para longo Plan Especial?. Analisa e garante este documento a conservación das hortas, agras, xardíns e paisaxes fluviais da ribeira sarense? Seguirá a  mesma estela o resto de xardíns e hortas do interior do recinto protexido?

O esmorecemento dun tempo cultural que non foi quen de se conservar, as ilustres e valiosas hortas domésticas do recinto intramuros en pugna polo aproveitamento urbanístico cos vehículos, o nunca visto!, a mediocridade dunha edificación inmobiliaria que se abre paso nos rueiros do conxunto histórico, o mapa emocional rosaliano desventrado ao que pode sumárselle á conta o sucedido co Arretén.


Anular a espesura e complexidade destes bosques urbanos, para quen o quixese considerar, achará que o grave e horrible saneamento é cousa que cumpre moito nesta vida, no que o desfacer é tan doado, e doada é a baixada ao abismo, di Virxilio.

Propoño que sigamos convertendo a totalidade do casco vello, suprimindo as vivendas, nun parking amplo e cómodo. Non teremos onde vivir pero teremos onde aparcar. O souto é un claro exemplo.
 
Estado actual do xardín.Onde antes había un verxel e espazos verdes cualificados, agora hai… o que se ve na imaxe. Dentro de pouco tempo presumiblemente haberá un fermoso parking. Y quedará precioso -advirten algúns veciños- que a partir de agora poderán disfrutar libremente sen os obstáculos das árbores, das vistas sobre as medianeiras cegas da especulación inmobiliaria. (Antes non era posible porque o xardín coas súas árbores e paxaros o impedían)
Inicio das obras de destrución do muro do xardín, estado de fai un ano


Catálogo florístico do xardín centenario:
Buxus sempervirens
Camellia japónica
Hydrangea
Laurus nobilis
Lonicera caprifolium
Trachicarpus fortunei
Wisteria sinensis

domingo, 19 de agosto de 2018

Xardíns municipais de Viana do Bolo, 1961

Bautizados co eufemísticamente nome de 25 Anos de Paz, estes xardíns públicos incorporaron no seu deseño lineal unha interesante colección de estruturas de formigón armado, a modo de mobiliario de xardin, formando pequenos templetes abertos de rechamantes cores, nos que se fundían baixo parasoles circulares, bancos e mesas abertos á paisaxe do río Bibei.

Lousas circulares de formigón dos parasoles

Situados na aba sur do monte do castelo, nun dos pechados meandros que forma o río ao seu paso pola fermosa cidade histórica de Viana do Bolo, estes xardins son un privilexiado miradoiro sobre todo o val de San Cibrao, e pouco comúns na súa tipoloxía urbana racionalista.

Construídos en parte froito do despegue hidroeléctrico da zona, as icónicas tres sombrillas de formigón son hoxe unha marca xenuina da modernidade galega aplicada ao deseño dun xardín, e pódense ver incluso baixo a estela das famosas árbores de Mallet-Stevens da Exposición de Artes Decorativas de París de 1925.

Antuca de cor azul

Un paseo central sombreado de plátanos, o paseo de Sarito, divide en dúas metales lonxitudinais o espazo, ámbas con estreitos parterres de buxo deixando a parte correspondente co balcón puntuada polo dobre piar das antucas. 
Temos outras sombrillas ilustres de formigón no noso patrimonio cultural do século XX, das que podíamos salientar o paraugas do Temple antes da súa reconstrución ex novo fai uns anos. Estas tres vianesas, azul, vermella e verde, forman porén unha valente arquitectura perfectamente conservada, aposta polo progreso que proporcionan os novos materiais, e o optimismo dun pobo.

Poden relacionarse así mesmo, por analoxía no deseño do parque e dos templetes, co interesante parque de Porrúa en Asturias, construído nos anos 30 do século pasado por Agustín Ortiz, que optou por un modelo de xardín de planta central con coroa circular de plátanos, e un templete de formigón no medio a modo de palco de música.

O xardin comeza nun eixo case ao pé da casa do concello, continua formalizado con parterres na parte central do miradoiro coincidinte co casco vello, e se prolonga xa como paseo de plátanos cara o cemiterio e o meandro do río embalsado.

O deseño do petril moi sinxelo, para non competir coa paisaxe, alterna fábrica de pedra revocada pintada de branco, e perfis circulares de aceiro, e incorporaba novedosamente unhas luminarias, hoxe parcialmente desaparecidas.


Antuca de cor verde sobre a paisaxe do Bolo

miércoles, 30 de mayo de 2018

Actividade didáctica do Plan Proxecta: Educación patrimonial. Proxecto Mirando polo camiño, e Vedra Medra

Blogs da Xunta de Galicia:

http://blogs.xunta.gal/educacionpatrimonial/ep/actividades-nos-centros-as-alumnas-e-alumnos-do-cpi-de-vedra-visitan-os-xardins-do-pazo-de-ortigueira-en-santa-cruz-de-ribadulla-vedra/


Información en facebook:
https://www.facebook.com/vedramedra/photos/pb.1121437947974785.-2207520000.1527545514./1684539951664579/?type=3&theater

viernes, 30 de marzo de 2018

Expediente de declaración de BIC do Pasatempo de Betanzos

Anuncio, DOG n.° 55/2018

RESOLUCIÓN do 26 de febreiro de 2018, da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural, pola que se incoa o expediente para declarar ben de interese cultural, coa categoría de xardín histórico, o Parque do Pasatempo de Betanzos.

 https://www.xunta.gal/dog/Publicados/2018/20180319/AnuncioG0164-060318-0001_gl.html

martes, 2 de enero de 2018

Quiscos modernistas da alameda de Santiago,1898

Pormenor de cuberta

Quioscos modernistas para venda de refrescos e outras bebidas na Alameda de Santiago de Compostela, 1898-1899.

Casetas de madeira pintada, ou barracóns, exemplos de arquitecturas festivas e efémeras que ornaron o recreo dos santiagueses no paseo de Bóveda dende finais do século XIX.


Vista xeral dun dos casetos
Iste proxecto anónimo conservado no arquivo histórico universitario, presentouse no concello coa solicitude de licenza no ano 1898 e buscaba reproducirse ás beiras dos paseos, a pequenos intervalos, para satisfacela demanda líquida tanto nos meses de estío como no inverno.

De planta cadrada presentaba unha cuberta a dúas augas voada sobre a entrada e despacho das bebidas, e estaba coroada por unha cruz de Santiago entre acróteras que reforzaban o frontón calado interior. Unha repisa a modo de mostrador pechaba todo o perímetro.
As peles de madeira decorábanse cun entramado ortogonal de panos interiores en aspa e tondos floreados, pintados os seus lenzos de distintas cores chamativas para atraer ao sedento.


Integración do caseto na cobertura vexetal dos paseos

A endeblez das construcións, a caducidade das súas licenzas, e sobre todo os novos modelos de  edificacións máis recias que as substituíron -como as magníficas churreiras racionalistas dos anos 60-, fixeron que hoxe non se conserve ningún destes pintorescos exemplares. Porén podemos facernos unha idea do aspecto destas construcións mirando para o vello quiosco de prensa que sobreviviu na rúa Nova ao pé do xardín de Bendaña.

Estas construcións foron moi comúns nos paseos urbanos das principais cidades galegas, e formaban parte dun mundo de pequenos equipamentos e servizos do xardín público que incluía salas de cinematografía e baile, palcos de música, paxareiras e animalarios, venda de doces, bebidas e barquillos, xeados, castañas,... todos vestidos con atrevidas arquitecturas orientalistas e vangardistas que reforzaban e aimaban a experiencia pintoresca do lecer dominical.

lunes, 6 de noviembre de 2017

Premio Nacional de Restauración e Conservación de Bens Culturais 2017

Parabéns a Carmén Añón!


Premio Nacional de Restauración e Conservación de Bens Culturais 2017

06 de noviembre de 2017
Nota de Prensa
  • "Por su labor pionera en la conservación y puesta en valor de jardines históricos y paisajes culturales. El jurado reconoce expresamente la relevancia cuantitativa -por volumen de proyectos dirigidos- y cualitativa -por la metodología innovadora desarrollada- de las iniciativas promovidas a lo largo de su extensa trayectoria profesional.”
  • "Asimismo se premia su labor docente y su contribución a la proyección internacional de los conceptos de jardín histórico y paisaje cultural

https://www.mecd.gob.es/prensa-mecd/actualidad/2017/11/20171106-pn-restauracion.html

jueves, 2 de noviembre de 2017

Bosque do Banquete de Conxo

Bosque do espléndido xantar

Horta do cenobio mercedario de Santa María de Conxo, con máis de 22 Ha. de superficie intramuros adicadas a hortas, campos frutais, xardíns e carballeiras ao pé do río Sar. Reconvertida dende finais do século XIX nun campus sanitario -pioneiro ademáis no tratamento das enfermidades mentais en Galicia- esta finca acolleu en 1856, no seu bosque fluvial e co telón de fondo do convento barroco exclaustrado, o histórico xantar de estudantes e artesáns, no que se brindou pola xustiza social e a loita polos dereitos de tódalas persoas.

O río Sar saíndo do recinto baixo o Cenadoiro do Sanatorio de Conxo. Vista dende o interior

Neste lugar, ou nas súas estribacións (identificadas no libro Os últimos carballos do banquete de Conxo) tivo lugar un domingo de inverno de 1856, o Banquete de Conxo, xantar fraternal campestre de estudantes e artesáns polo progreso da patria. As acepcións da propia palabra banquete nos indican o alcance do que foi dito acto, un xantar espléndido no que concorreron moitas persoas para celebrar un acontecemento, a liberdade e a iguladade entre persoas.

A recuperación do mosteiro trala desamortización como sanatorio psiquiátrico, promoveu reformas na finca, entre as cales se conta a creación de longas avenidas e paseos arbolados para lecer e descanso dos pacientes, e dista forma foi publicitada coa edición de tarxetas postais que daban conta do progreso na atención médica destes enfermos. Paseo e descanso polas carballeiras do río Sar cantadas por Rosalía de Castro.

Nestas actuacións de axardinamento do parque do sanatorio de Conxo, aproveitouse unha pontella tradicional existente para levantar no curso do río un cenadoiro sobre o Sar, ampliando o paso cuberto cun templete e substituíndo o muro por unha celosía de forxa artística para protección dos pacientes.

A datación do actual templete -hoxe en proceso de restauración- corresponde á das obras de construción e axardinamento do manicomio, a finais do século XIX e principios do XX, aínda que a pontella tradicional incorporada é anterior, e segue un modelo de fábrica moi abondoso en todo o curso do río: pontella arquitrabada de perpiaño de dous vanos con piar/muro central.

O río constitúese tanto como un elemento para o disfrute e o pracer con este cenadoiro literalmente a cabalo das augas, como presente está a súa consideración económica e utilitaria no represamento do mesmo e no seu uso para a moa do grano e as instalacións de lavado e secado do sanatorio.

Entre outros elementos salientables dentro do parque, existía en particular un recuncho moi especial  creado polo romanticismo en torno á coñecida como gruta da Virxe da Cuncha. Este espazo que aloxaba unha imaxe devocional, pechouse a ceo aberto cunha celosía de arcos románicos reutilizados do vello claustro (hoxe desaparecido o tramo central de tres arcos). Dista maneira no devagar polos camiños do Sar atopabase un con esta reconstrución medieval a modo de ruína romántica entre carballos, da mesma maneira en que o facían os agüistas do balneario de Mondariz cando se atopaban coas do mosteiro de Casteláns que engalanaban o novo parque do establecemento. Era unha mostra temperá de recoñecemento e aprezo pola Historia do país, que non destruía as venerables ruínas senón que lles procuraba nova vida arqueolóxica incorporándoas ao itinerario dunha paisaxe pintoresca.


O río Sar ao seu paso polo bosque do Sanatorio
O recinto conventual orixinal abranguía, como xa se indicou, máis de 22 Ha. de superficie intramuros, no que hoxe hai dous hospitais construídos, un heliporto, un centro de saúde, varios camos de fútbol, e dúas grandes igrexas barrocas cos seus cemiterios e co resto de dependencias monásticas; e a propiedade está atravesada por un río que entra e sae varias veces no recinto, e unha liña férrea histórica considerada a máis antiga de Galicia. Toda ista magnitude do construído ao longo do tempo dá unha idea da riqueza cultural que atesoura a propiedade.

Por outra banda non hai que esquecer que o río Sar acolleu históricamente no seu seo, e ao seu paso pola periferia da cidade de Santiago, algunhas das máis importantes construcións do poder civil, militar e relixioso de Galicia (case equidistantes entre sí) como foron a fortaleza medieval da mitra compostelá na Rocha, ou os conventos do Sar e Conxo. Todas elas, construcións magníficas de primeira orde, ás que lles cabe sumar a paisaxe cultural única que teñen conformado, co seu valor etnográfico e mesmo industrial.

Rosalía non era allea a estes vellos complexos monásticos abandoados da periferia urbana compostelá trala desamortización, non era allea á súa decadencia e deterioro natural e físico, e así o cantou en versos de denuncia referidos aos exclaustrados San Lourenzo de Trasouto no río Sarela, e Santa María de Conxo no río Sar.

Este río ao seu paso polos terrenos interiores do mosteiro foi aproveitado económicamente de forma privada e construído con pontes e pontellas para o paso de persoas, cun muíño, lavadoiro e secadoiro e azud de derivación con canle de cemento. 
A entrada ao recinto facíase para as persoas mediante portalóns abertos no muro, e mediante pasos ou portas específicas con arcos para o río orixinariamente pechadas con rexas.

Actualmente estanse a facer obras de accesibilidade pública creando sendeiros en paralelo ao curso do Sar. Porén, uniformizar sen máis un paseo fluvial continuo dende a Colexiata ata a aldea da Fervenza prolongando ilimitadamente unha sección tipo de vial peonil, é un erro por non ten en conta todas as variantes e singularidades das distintas paisaxes polas que atravesa. O tramo do sanatorio ten que manter esa autonomía arquitectónica propia de espazo independente e singularizado polo muro que o cerca.

Este parque ten hoxe unha identidade moi forte construída ao longo do tempo, composta por unha estrutura que formou un territorio fluvial, e un significado emocional pola súa tentativa de loita por un espazo político igualitario a través da poesía. Sumémonos dende logo á súa declaración como Ben de Interese Cultural nas categorías de Lugar Histórico e Paisaxe Cultural.

Bibliografía:
-ALVARELLOS, H., MARTÍNEZ, X., SINGUL, F., e SOUTO, M., Os últimos carballos do Banquete de Conxo, Alvarellos Editora e Consorcio de Santiago (2016), Santiago de Compostela.

-SOLER, LL. e ALGORA, J., A mirada de Anna, Adivina Producciones (2009), 55 minutos

miércoles, 13 de septiembre de 2017

domingo, 4 de junio de 2017

Pasatempo de Betanzos

Vista do Pasatempo dende o camiño de Oza, co pavillón octogonal de ladrillos, Acuarela (18X21cm.)


jueves, 4 de mayo de 2017

Xardín da villa El Pilar, Vigo

Antiga fonte central con taza cerámica octogonal

A cidade xardín de Vigo foise constituíndo dende finais do século XIX sen planificación algunha, ao longo da estrada de Baiona, configurando un pintoresco entramado de casiñas nada discretas da burguesía industrial. Un proceso de construción urbana que amosou os cambios estilísticos na producción residencial destas villas dende o eclecticismo ao modernismo, o rexionalismo e o Movemento Moderno.

Fachada principal de El Pilar, hoxe Casa da Mocidade

Daquela colección urbana de orgullosos hoteliños queda hoxe unha exigua mostra con obras de Michel Pacewicz, José Franco Montes, Genaro de la Fuente, Manuel Gómez Román ou Francisco Castro Represas.

Alfombras cerámicas de motivos vexetais na entrada da casa

Tralos fortes cambios urbanísticos que tiveron lugar en Vigo na segunda metade do século XX, quedou, daquel rico poboado, este magnífico exemplar modernista de 1913, que Franco Montes deseñou para o empresario Camilo Teijeiro, e que aínda anda pavoneándose entre as construcións da especulación viguesa.

Heráldica dos Reis Católicos

Villa El Pilar -a partires dunha construción máis ou menos cadrada- non escatimou en quebros, saíntes, balcóns, torreciñas submontadas sobre torrecillas, pináculos e galerías dabondo para deixar irrecoñecible o cadro da planta inicial, e deixar claro que ista arquitectura residenciaba a xente notable, inqueda artísticamente.
Ao seu perfil se sumaba a varidade da colección de azulexos que se usaron para ornalo mobilliario do xardín: escudos nobilliarios dos Reis Católicos, flores de lys, golfiños, xarróns, elementos vexetais e xeométricos... xunto á vistosidade das súas cores e suaves texturas.


Eixo central con escalinata, bancos e pedestais con xarróns


Toda ista arquitectura doméstica se completaba cun importante plantel botánico que suplia as carencias verdes do habitar no centro da cidade. Aproveitando o feito de contar con amplos terreos próximos á cidade se plantaron xardíns coidadosamente deseñados, cunha espectacular vexetación de araucarias, magnolios e palmeiras canarias que rodean ás casas e creaban esa exhuberancia vexetal que reforzaba o elitismo da puxante clase social que era capaz de pagalo.


Baldosas hidráulicas nas terrazas e balcóns do xardín

A potencia do xardín reservábase sobre todo ao ámbito dianteiro -inmediato á verxa monumental- que limita co camiño público. Unha fonte octogonal de azulexos definia unha rotonda central da que derivaban diferentes eixos e paseos entre os parterres de buxo, agora con arcos metálicos para cubrir con roseiras.

Bancos cerámicos acaroados á fachada da villa. Xarróns, flores de lys, mascaróns e golfiños

Como capricho de xardín, esta villa conta, acaroada nun dos seus múltiples quebros, cunha gruta artificial -apenas un diminuto rochedo esférico- que aloxa no seu interior un banco perimetral semicircular. Construída con cemento armado esta esfera interiormente hueca vese colonizada ao exterior coas texturas vexetais de musgos e fieitos que peitean os cabelos da cavidade.

Gruta artificial acaroada nun dos quebros da edificación


Cadros cerámicos axedrezados e en bandas

A chegada da plaga do picudo afectou desgraciadamente ao teito deste xardín, encarnado na illada palmeira canaria protagonista do espazo de acceso, planta que con case 100 anos de idade mantense impresionantemente moribunda.


Motivos florais e xeométricos dos bancos do xardín


lunes, 20 de febrero de 2017

Avance no deterioro do Parque do Pasatempo, Betanzos

Novas derrubas no Estanque da Gruta
Ao mal estado de conservación xeral dos restos do parque enciclopédico que puideron ser salvados a finais do século pasado, únese agora a caída parcial do lenzo leste do Estanque da Gruta.

Iste estanque era a porta de entrada ao recinto superior sobre o que se expandía o proxecto Naveira pola faldra do monte. Por medio dun paso elevado acaroado sobre o antigo Pavillón do Octógono se salvaba o camiño público, e se atopaba un de súpeto co baleiro do estanque da gruta, nun deses efectos sorpresivos tan caros aos seus promotores.

Pavimento da rolda interior do Estanque do Retiro
Acceso principal ao recinto superior do parque a través do Estanque da Guta


Vista xeral do estanque cos lenzos derrubados en febreiro de 2017
Ista gruta que lle da nome, responde ao xogo de comunicacións soterradas do parque que derivan finalmente nela pola Boca do Inferno, nun estanque irregular e en esquina, e que ten tamén un paseo de rolda inferior que circunda  a lámina de auga.

Un estanque moi complexo nas súas comunicacións e accesos, e que foi ademáis dotado dunha epidermis zoolóxica de animais en relevo e grecas decorativas con pedras e cunchas mariñas.

O estado de conservación deste Xardín Histórico declarado, ou alomenos incoado, coma BIC,  é malo, e o seu futuro coma sempre ao traspés do seu deterioro. Cómpre actuar na súa restauración e de paso aproveitalo momento para facer unha restruturación dos danos provocados en anteriores actuacións técnicas desafortunadas.
Escalinata de baixada ao Estanque do Retiro

sábado, 7 de enero de 2017

Xardín da Roiba, 1967, Bueu

XARDÍN DO REFUXIO A ROIBA, BUEU
Aínda coa patente e acusada redución de espazo físico dispoñible que caracterizou ao proxecto desta vivenda -levantada nunha rocha da praia de Beluso- Ramón Vázquez Molezún a dotou dun intenso axardinamento que envolve gran parte dos seus muros e levanta nas terrazas unha certa espesura que esconde a porta de acceso e fomenta a experiencia dun paseo por un xardín que non existe. Nesta casa non hai parcela... hai rocha, nin tampouco hai un xardín canónico... hai vexetación que brota de entre os pedras que construen a vivenda

Acceso principal polo xardín da vivenda na terraza

Orixinariamente un alxibe e almacén da industria conserveira, ista vivenda única e arriscada, tan persoal e profunda só pode responder ás necesidades dun habitante tolo polo mar. Un penetra nela en coche dende terra firme -a cota superior de terraza- e sae dela por mar en dorna -a cota inferior de praia e peirao- Unha discreta transmutación funcional servida pola arquitectura desta casa.

Acceso pola cuberta, muros verdes e vista xeral da vivenda dende terra firme
É dicir, se temos entendido ben a Ramón Vázquez, un sube á cuberta da casa para entrar por ela, como medio último para acceder ao mar que inquedo e incansable barre os pés da construción. A casa pois parece o de menos e a súa presencia é como o seu xardín, discreto e sutil.
A nada por riba, a vivenda no medio pegada a rocha, e o mar polo baixo, unha dificil solución doméstica en loita co nivel do mar e o seu azoute.

Colonización vexetal vertical da vivenda

lunes, 5 de diciembre de 2016

Xardín de Villa Rhin, Brandía

Xardín da Villa Rhin en Brandía, Santiago

Xardín romántico de finais do século XIX aproveitando un antigo complexo fabril da industria do coiro situado ás beiras do rio Sar en Compostela. A tenería foi reconvertida nunha villa decimonónica de recreo estival aproveitandose da súa situación entre o frescor dos carballos e a paisaxe fluvial.


Vista da tenería reconverida en quinta estival de recreo aos pés do río Sar, co embarcadoiro á esquerda

Un monumental portalón de forxa, xa destruído, daba acceso á villa dende Vidán, co nome gravado no alto de Villa Rhin querendo facerse un paralelismo entre o río teutón e os seus castelos que acompañan o trascurso do río, e o compostelán fluido doce. Ista imaxe e paralelismo foi buscada ademáis coa construción do torreón angular e o seu miradoiro co que foi completada a casa, e que lle dá ise perfil resolto con gracia. Así pois, tamén o río compostelán ten castelos -a outra escala dende logo- e produto desta visión romántica do pracer arquitectónico.

Perspetiva principal do parterre e prolongación a través da avenida de plátanos
 
Todo o descenso hacia o rio dende Vidán facíase a través dun longo e fermoso paseo -hoxe moi alterado- cun primeiro tramo de aliñacións de carballos, e despóis dun brusco xiro de 90 graos, en paseo de plátanos ata chegar ao segundo portalón xa de ámbito privado da casa.


Parterre principal diante da villa e pérgola de glicinias e agapantos

As vellas instalacións aínda poden identificarse entre os elementos do xardín, como o vello muíño de casca que foi reconvertido nun estanque circular entre camelios, ou a gran fonte mural da fachada traseira da casa.

Cenadoiro con camelios na fonte do muiño
Así mesmo a pesares de ser un xardín con personalidade eminentemente fluvial, todo o monte do cauce dereito do río -pertencente á propiedade- foi plantado cunha carballeira e bosquete de cedros, araucarias e criptomerias, completando ornamentalemente o paseo entre os carballos. 
A parte posterior da casa, gozaba dun ambiente máis doméstico cun xardín de hortalizas e campo de árbores frutais en cuadrícula, hoxe parcialmente desaparecido coas construcións de lecer da urbanización privada próxima.

Paseo da avenida dos plátanos
Pero o elemento quizais máis significativo dentro do xardín e en relación co Sar, é o embarcadoiro privado da finca, co seu acceso en funil e pequena escalinata en romántica aproximación ao río. Lóxicamente o Sar non é navegable e non se pode circular en barca dende Santiago, Nin tampouco supoño podería ofrecer entón un baño seguro dada a presenza da Compostela industrial volcada na utilización deste río como desaugue (como agora segue a facer), polo tanto é preferible entender iste elemento coma un recurso formal, de corte europea, e de relación coa paisaxe. O río pode estar contaminado, é certo, pero non é obstáculo para ser sublimado paisaxísticamente, alomenos dende o século XIX.
Vista do parterre que antecede á antiga curtiduría

Trala fachada posterior da casa, e excavado na rocha, está un manancial formalizado cunha fonte mural que se integra no muro interior da propiedade. Iste recuncho foi ornado ademáis vexetalmente cunha imponente parella de magnolias grandifloras, palmeiras de abano, e a rotonda ocupada por un moi desenvolvido carballo. Igualmente se continua o paseo que acompaña o rio Sar co muro que o delimita adornado cada certo tempo con pedestais e xarróns.

Muiño de casca reconvertido en recuncho romántico con camelias
Todo o conxunto do bosque fluvial de carballos -tan necesarios por outra banda para proveer de casca á fábrica de coiros- está excavado na rocha do cauce do rio, e presenta esa espesura e penumbra na que se consiguen fortes contraste de luz e sombra, nun terreno de forte pendente, na que a visión predominante sempre é aérea.

Aliñación de camelios acompañando o paseo do rio Sar
Foi restaurado o xardín en 2004 pola escola-obradoiro de Brandía, máis anteriormente fora mermado na súa superficie por unha urbanización nos anos 90, e a apertura dunha rotonda de tráfico que destruiu o seu portalón de forxa e a longa avenida angular de carballos que lle daba acceso. O Sar  continua en proceso de recuperación.



jueves, 1 de septiembre de 2016

Xardín de Santa Baia de Codeso, Boqueixón

Xardín romántico de sebes de buxo e camelias do adro parroquial de Santa Baia.

O templo clasicista do ano 1881 -levantado polo párroco Tomás Ballesteros Gil- ordeou sobre sí un espazo sacro con cemiterio regular cercado, casa de fábrica, e un pequeno xardín de camelias cun trazado xeométrico en buxo sobre a terraza sur do camiño.

Un paseo en diagonal percorre lonxitudinalmente toda a estreita banda do adro correspondente á Epístola, formando transversalmente outros paseos curtos. A plantación principal fórmana camelias xa centenarias que sombrean as rúas estreitas de buxo, así como rododendros e tuias. Sobre as rúas póusanse amplos bancos con respaldos vexetais formados con lousas gravadas de pedra do vello camposanto


Todo enmarcado nas fermosas vistas do val do río Ulla, co rechamante fondo mineiro no alto, da banda rasgada da Cruz do Couto, da Pena do Corvo e de Riba das Zancas.


Poucos exemplares se conservan dos vellos xardíns parroquiais, dos cales iste é un bo exemplo entre os cales cabe destacar o xardín amahiano no val do río Tambre da casa parroquial de Lens, que ao igual que iste conserva se cabe aínda máis frondosas camelias de porte espectacular.

Para a formación dos bancos nos paseos recurrese ás vellas lousas de pedra do antigo cemiterio


Entrada ao xardín dende o camiño sur



Paseo central