Xardín de Santa Baia de Codeso, Boqueixón

Xardín romántico de sebes de buxo e camelias do adro parroquial de Santa Baia.

O templo clasicista do ano 1881 -levantado polo párroco Tomás Ballesteros Gil- ordeou sobre sí un espazo sacro con cemiterio regular cercado, casa de fábrica, e un pequeno xardín de camelias cun trazado xeométrico en buxo sobre a terraza sur do camiño.

Un paseo en diagonal percorre lonxitudinalmente toda a estreita banda do adro correspondente á Epístola, formando transversalmente outros paseos curtos. A plantación principal fórmana camelias xa centenarias que sombrean as rúas estreitas de buxo, así como rododendros e tuias. Sobre as rúas póusanse amplos bancos con respaldos vexetais formados con lousas gravadas de pedra do vello camposanto

Todo enmarcado nas fermosas vistas do val do río Ulla, co rechamante fondo mineiro no alto, da banda rasgada da Cruz do Couto, da Pena do Corvo e de Riba das Zancas.

Poucos exemplares se conservan dos vellos xardíns parroquiais, dos cales iste é un bo exemplo entre os cales cabe destacar o xardín amahiano no val do río Tambre da casa parroquial de Lens, que ao igual que iste conserva se cabe aínda máis frondosas camelias de porte espectacular.

Para a formación dos bancos nos paseos recurrese ás vellas lousas de pedra do antigo cemiterio

Entrada ao xardín dende o camiño sur

Paseo central

A cúpula dozonesa das terras do Deza: Santiago de Saa

Paisaxe agraria de Santiago de Saa

Igrexa de Santiago de Saa, e carballo centenario, Dozón

Paisaxes da Terra Cha

                    (...) dos altos ceos chumbos que ameazan,

                    coas súas nubes escuras como a morte,

                    o desamparo dos povos e dos montes,

                    perdidos na gran inmensidade,

                    orfa e impresionante da planura...

                                             Manuel María, Canto á Terra Cha, (1945-1964)

Xardín do pazo de Vista Real, Vilanova de Arousa

GRUTAS ARTIFICIAIS, PEQUENAS LAGOAS, ESTANQUES DE PEIXES CON ROCALLAS, PONTES, MIRADOIROS, PEDESTAIS DE BRONCE, PASEOS DE CAMELIAS, CAMPOS DE ALVARIÑO, PAISAXE DE BATEAS: O XARDÍN DO PAZO DE VISTA REAL

Interior da Gruta de don Joaquín (datada no ano 1898)

A construción decimonónica da estrada de Vilagarcia a Cambados creou esa gran recta viaria que hoxe percorre o val do Salnés pola costa, e que pronto viu instalar nas súas beiras actividades diversas atraídas pola nova infraestrutura, coa súa comodidade e rápido acceso aos núcleos, e dende logo tamén por isa proximidade a un importante fluxo de persoas e de mercadorías. Tal feito fixo que o pazo de Vista Real tamén quixese achegar unha nova faciana a esta vía, ofrecendo a súa mellor cara cun moi eficaz peche monumental de ferro fundido (con nome gravado no alto do lintel) e que se construíu para abrir un novo portalón de acceso. De non actuar así, o pazo quedaría relegado ou mellor dito invisibilizado dende a estrada sen protagonismo arquitectónico. É máis, todo iste pequeno sector da finca en contacto coa flamante estrada incorporou un sofisticado proxecto de axardinamento, que realmente moi pouco tiña que ver coa sobriedade rural produtiva do resto da propiedade.

Nivel superior nun dos miradoiros xemelgos

Joaquín Martínez-Orense e García, o coñecido empresario e armador dono do pazo a finais do século XIX, foi quen gravou na gruta a data desta actuación e que pode ben extenderse ao conxunto de todo o axardinamento. Está organizado iste cunha estrutura en dúas metades iguais, á que se lle superpón unha topos artificial concibida coa amenidade dos dous accidentes xeográficos típicos para este tipo de espazos: o rochedo e os estanques que simbolizan os dous elementos.

A figura de don Joaquín tamén está ligada á creación dun dos principais parques históricos de Vilagarcía, como é a praia de Compostela., onde se formalizou arquitectónicamente a costa a través dun parque arbolado con paseos e balasustradas sobre o mar.

A enaxenación da principal parte da propiedade, a finais do século pasado, derivou na maior -aínda que breve- etapa negra da historia do soar, que se veu convertido de súpeto na morada dun clan de narcotraficantes, que deu por emprender na vella fábrica unha reforma de corte marbellí, que tivo como consecuencia graves danos no inmoble que todavía persisten hoxe. Non obstante alomenos un terzo da superficie da finca foi preservada en mans da familia orixinaria e se salvou destas reformas, en concreto gran parte da avenida e paseos decimonónicos de camelios que chegan ata a fachada traseira da casa, cun elegante ascenso en curva.
Actualmente é unha propiedade pública en mans do Concello de Vilanova de Arousa, na que se está desenvolvendo un importante proxecto de restauración, e recuperación para usos públicos.

Paseo das laranxeiras

Respeto ao catálogo florístico o plantel inferior inclúe unha araucaria, unha criptomeria excelsa, magnolios, trachicarpus, palmeiras canarias, plátanos, e drácenas. O paseo esquerdo está formado fundamentalmente por magníficas camelios centenarios e algún rododendro ata chegar ao pé do pazo, no que, e na plataforma adxacente en terraza se plantaron plátanos e camelias,,,, O resto da finca está hoxe cuberto por plantacións en parra de uva alvariña,

Xunto ao pombal circular de dous andares, cuberto por rocas e cascallos volcánicos (e tamén datado a finais do século XIX), despunta a silueta voluminosa da sobreira solitaria do pazo, plantada nun punto estratéxico da finca, e como contrapunto lateral e vetical á avenida lineal e horizontal que forman as camelias.

Na plataforma ou terraza arrentes do pazo desenvolvíase o propiamente dito xardín doméstico da casa, en contraposición cos axardinamentos máis públicos xunto a estrada. Na terraza, hoxe moi alterada, aínda se conserva un pequeno plantel de árbores monumentais como palmeiras, butias, plátanos, camelias, pero desapareceron as pequenas borduras que seguramente delineaban este pequeno campo baixo as ventás dos salóns da casa.

Alameda de Celanova

Trala desamortización e expulsión do bieitos de San Salvador foi plantada -nunha plataforma que ocupa un bancal da vella horta do convento- a flamante alameda burguesa da vila de Celanova, enlazando ista terraza das chamadas Escolas Pías coa fonte e paseo das Triguerizas.

Alameda de Celanova e xardíns de Curros Enríquez

Formado o salón por tres paseos rectos de plátanos, a poda da ramaxe fai que se unan as pólas das rúas entre sí, creando un ceo vexetal con luminarias penduradas no aire

O único protagonismo exérceo o conxunto dos 32 plátanos dispostos en 5 paseos paralelos, cun banco corrido de pedra que é o remate do muro da terraza, e a porta monumental no eixo, con altos piares coroados con xarróns, e aberta toda a terraza á fermosa paisaxe do val de Celanova.

O segundo trazado inferior segue a colonizala horta conventual descendendo por unha ampla escaleira de dous tramos, pero ista vez respetando a inclinación natural do terreo. Fórmana igualmente aliñacións de 6 bancais e paseos con árbores podadas en ceo raso, partindo da vella fonte mural barroca da Trigerizas.

Alameda e fonte do paseo das Triguerizas

Restauración do xardín renacentista de Bornos

CAMPAÑA DE MICROMECENAZCO PARA LA RESTAURACIÓN DE LA LOGIA DE BENVENUTO TORTELLO EN BORNOS

Jardín del siglo XVI construído por el I duque de Alcalá y virrey de Nápoles Per Afán de Ribera. La logia, de la que sólo se conserva el cuerpo inferior, es un apéndice del palacio a modo de galería y fachada monumental al jardín, netamente italiana. Su estructura arquitectónica estaba pensada para albergar la valiosa colección de escultura clásica importada por el duque, y por eso se concibió como una galería al aire libre ritmada de hornacinas para soporte museístico y ornato del jardín.
APOYE SU RESTAURACIÓN Y COLABORE!

INFORMACIÓN e COLABORACIÓN EN HISPANIA NOSTRA:

 http://todosaunacrowdfunding.es/projects/restauracion-de-la-logia-renacentista-del-palacio-de-los-ribera-bornos-cadiz/

Centro Don Bosco

 

CONFERENCIA

 

XARDÍNS COMPOSTELÁNS DO PATRIMONIO CULTURAL

CENTRO DON BOSCO

 25 de Outubro de 2015, 18.30h 

Ampliación surrealista da Alameda de Santiago pola Carreira do Conde

Xardín histórico da Carreira do Conde
Non é pais para vellos (xardíns)

A determinación insólita de adaptar a forma urbana segundo criterios do tráfico rodado, contradícese co sentido común que establece que é a fluidez do tránsito de vehículos o que se debe subordinar á cidade consolidada nun conxunto histórico.

Cambiouse e desprazouse unha escaleira para achegala ao paso de peóns existente. Ben, e non era mellor mover iste para axustalo a aquela?. Cando co paso do tempo -e a reorganización do tráfico no Campo da Estrela- se mude o paso de peóns a outro sitio, moverase de novo con el a escaleira de pedra?. Non é mellor adaptalo paso de vehículos á cidade e non ao revés? 

Escaleira orixinal con descansillo, e barandas de pedra e sebes

Grave precedente na cidade histórica de Santiago en tanto que a forma urbana que estaba protexida foi definida pola circulación rodada de Xoan Carlos I.

Por outra banda alomenos unha quinta parte da lonxitude dun muro protexido foi destruído ou alterado gravemente, co obxectivo de crear un gradarío no terraplén das palmeiras, danando o sobrio deseño do conxunto de borduras das arecáceas.

O grupo formado polas sete palmeiras canarias, co seu anel inferior de buxo con flores vivaces, forma un conxunto arquitectónico como xardín que non foi percibido como tal, e polo tanto alterado sen miramentos, modificándo a elegante perspectiva columnaria que ten valor como conxunto en tanto premaneza este homoxéneo.

O cambio operado na rúa non tivo tampouco a ambición dun discurso significativo e relevante que convencese da súa achega e idoneidade. O novo terraplén destruíu un muro protexido; cortou un fermoso rododendro; deixou coas raíces ao aire unha palmeira e unha robinia -ameazando a súa estabilidade e supervivencia-; destruíu unha escaleira de granito en perfecto estado para substituíla por outra que, porén, non permite o paso a persoas con diversidade funcional e desfacendo asemade o foco final da perspectiva da rúa Xeneral Pardiñas;  alterou o fermoso e tradicional recuncho da fonte do seu extremo de bancos efrontados; non se restaurou a escaleira sur -sí protexida- que mantén os seus perigosos chanzos rotos; mantívose a única gasolineira existente -que eu coñeza- fronte a unha igrexa barroca; e en suma, converteu en insegura unha rúa ao non separalo tráfico de vehículos do das persoas, que compartirán agora en desorde un único espazo común.

Ao abeiro de todo isto cabe preguntarse onde está a luminosidade e a beleza invocadas, onde residen os valores da suposta ampliación da Alameda pola Carreira do Conde, para xustificala operación de reforma urbana, proxecto estrela publicItado convenientemente e de discreto resultado final, que afectou ao principal espazo verde axardinado dunha rúa de Santiago.

Tralas desafortunadas últimas actuacións desenvolvidas na Alameda, agora temos de novo modificado sen sentido un dos poucos axardinamentos históricos da que foi primeira rúa do ensanche burgués.

Santiago, Non é pais para vellos (xardíns)

Iste recuncho de fonte e bancos enfrontados tamén foi reformulado

Xardín dos Sarmiento Varela, Santiago de Compostela

 Xardín en terrazas descendendo cara as hortas de Belvís no centro histórico de Santiago pertencente a familia Sarmiento Varela.

A peza principal do xardín era un parterre levantado trala fachada traseira do pazo, construído nunha terraza con vistas ao recinto monumental intramuros, e con escaleiras laterais a ámbolos lados que descendían cara ao resto da horta.

Do parterre principal trala casa arraca lateralmente un trazado en cruz de sebes de buxo con centro nun pequeno estanque circular. Este axardinamento acolle tamén un plantel con tuias e unha araucaria, e ten remate visual nun cruceiro de pedra.

O pequeno rego que penetra na finca e lle surte de auga debuxa un percorrido arquitectónico que finaliza nun estanque ovalado con illotes de xunqueiras -crocodilo incluído posteriormente- e fonte adosada central en escaleira de tres panos semicirculares.

Outros ámbitos do xardín formábanos diversos espazos con bancos e mesas de pedra entre camelios e cedros, hoxe tamén moi alterados.

Xardin e casa Alonso, Ourense

PERIGO DE DESAPARICIÓN DA CASA ALONSO EN REZA!

Entre outras moitas consideracións pódese dicir que tense producido algo afortunado aquí: hai unha perfecta integración do xardin coa casa, a aldea na que se levanta, e a paisaxe. E non é ista unha frase feita, porque en verdade a casa literalmente está engulida na paisaxe, sabemos que está ahí, porque o sabemos...  podémolo constatar, nu replegue do terreo e entregada á vexetación.

A vivenda desdebúxase na vexetación

Construída nunha rocha sobre os socalcos do río Miño, a casa é un impecable exemplo residencial de aprezo pola terra, e de bo construir coa paisaxe.

A crúa imposición deste apresurado derribo anunciado, co seu pródigo depregue administrativo é un despiadado autorretrato do noso país.

Esta obra culta, proxecto do arquitecto Fernando Blanco, ofrece uns brilantes espazos domésticos moi sofisticados, e pouco comúns no facer construtivo galego de finais do século XX.

Dende logo pouco común, aínda que non tanto desgraciadamente a  cegueira institucional con que se enfrenta sempre aos bens culturais do patrimonio contemporáneo a Administración Pública.

Temos ademáis, indisociable coa casa, un xardín exhuberante -necesario para afrontala canícula ourensá- con carballos e arces ensombrecendo os muros de pedra e ladrillo visto. 

Vidros facendo de luminosos espellos -referente das espelladas caixas de Dan Grahan-  un fértil mundo vexetal multiplicado e amplificado a traverso da arquitectura, e enmarcando as vistas tralas fiestras dos impresionantes Cotos Formigueiro e da Torre á outra beira do rio.

A sorprendente perda anunciada desta vivenda é un fracaso colectivo. Sobre todo polo seu acubío xuirídico ampliamente difundido e convenientemente advertido, ao que se aferran as limitacións dun urbanismo que quere ser únicamente exemplificante. Todavía hai tempo para reflexionar e facer que prevaleza o valor cultural desta construción

INFORMACIÓN E APOIO EN:

https://www.change.org/p/casa-de-su-majestad-el-rey-ministerio-de-educaci%C3%B3n-cultura-y-deportes-eviten-el-derribo-de-una-obra-maestra-de-la-arquitectura-gallega?recruiter=307206625&utm_source=share_petition&utm_medium=twitter&utm_campaign=share_twitter_responsive

Xardín do café Moderno, Pontevedra

Xardín ecléctico de finais do século XIX no histórico edificio do café El Moderno de Pontevedra.

O xardín situado trala fachada traseira do edificio, acompaña unha estensa galeria de madeira que cobre a superficie da casa e serve de miradoiro e estancia interior no que contemplar o xardín.

O motivo principal -disposto diante da galeria- é un debuxo radial formado por sebes de buxo no que se levanta unha rotonda formada por seis palmeiras canarias en torno a unha washingtonia. Ista composición vexetal de porte vertical moi desenvolvido é a protagonista do xardín

O fermoso quiosco octogonal do xardín -levantado cunha estrutura de columnas de forxa decoradas e pintadas de branco- aloxa o pozo e o pilón, fabricado todo o conxunto en Carril na fábrica de Antonio Alemparte.

A intervención levada a cabo no edificio en 2002 por Álvaro Siza, inclueu a rehabilitación do xardín no que se construeu un pabillón auxilliar no testeiro do mesmo a partir dun sobrio muro de canteria 

En 2003 instalouse no espazo comprendido entre as palmeiras, a escultura de Castelao con corozo, obra de Francisco Leiro baseada na autocaricatura do intelectual e político.

Escaleira de forxa entre camelios, que serve de acceso principal ao xardín

Os luns do Ateneo

 ATENEO DE SANTIAGO

-CONFERENCIA-

 

Un percorrido arquitectónico polos xardíns históricos de Compostela.

 A protección dun patrimonio cultural

LUNS, 9 DE MARZO, 20.00h.

Salóns de baile e café nos xardíns da Coruña. A terraza de Sada

ARQUITECTURAS DE LECER NOS XARDÍNS PÚBLICOS DE PRINCIPIOS DO SÉCUILO XX

A Coruña contou -dentro dos xardíns de Méndez Núñez- cun sector especializado para os quioscos de ocio alineados ordeadamente no paseo principal das palmeiras, que apareceron primeiro como estables estruturas de madeira e se foron tranformando con peles de cemento decorado e pintado; e nos que sobresaía isa vocación urbana de exhición e modernidade dentro do xardín.

Salón de baile no primeiro andar do Edificio La Terraza, instalado nos anos dez do seculo XX nos xardíns Méndez Núñez de A Coruña, e hoxe consevado en Sada

A idea configurada do xardín como lugar premeditado para a celebración e o pracer, foi levada a cabo dentro das cidades de principios de século XX, convertindo os parques públicos de libre concurrencia no marco axeitado para a festa pública e social. O encontro burgués dentro do parque, en horas avanzadas e tempos climatolóxicamente adversos, necesitaba de engaiolantes e aceptados espazos no que despregar o brilante axobío da clase ociosa.

Incluso unha cidade como Santiago de Compostela adoptou, para o seu principal espazo verde, a cosntrución dun magnífico salón de bailes e festas trala igrexa do Pilar, obra do arquitecto Antonio Palacios. Contando ademáis cunha portada de arquivoltas, secularizada con ánxelas art noveau. O resultado é... un desafogado café con música e baile afastado das miradas de centos de ventás do vello burgo intramuros.

A hoxe terraza de Sada é unha lixeira e alongada constución de madeira de dous andares cunha pel acristalada de diferentes cores e carpinterías con fermosos deseños Art Nouveau obra do arquitecto Antonio López Hernández. Aínda que no traslado dende A Coruña sofreu unha adaptación que simplificou os volumes e crestas da súa cuberta, este edficio constitúese hoxe -tras máis de cen anos de vida- como unha obra mestra da arquitectura modernista en Galicia e un icono de tódolos pavillóns de recreo construidos nos xardíns.

Xardín da praza de Azcárraga, A Coruña

O arquitecto municipal Pedro Mariño foi o encargado de deseñar estes xardíns no ano 1896 adaptando o vello modelo en cruz tan coñecido, á forte pendente resultante da praza, tras quedar ista valeirada en boa parte trala demolicións das vellas construccións municipais.

Esta praza regularizada xeométricamente e axardinada no século XIX foi o centro da cidade vella medieval da Coruña, aberta ás casas do Concello, almacéns de artillería e á Intendencia. O nome actual, é unha deferencia ao xeneral Azcárraga polo seu apoio en 1896 á recuperación para a cidade da Capitanía Xeral.

Pormenor da fonte dos desexos

O século XIX mudou pois unha dinámica praza pública, que foi durante séculos escenario urbano de celebracións e diversos actos, e mercado de venda de gran, nun xardín romántico, umbrío e silencioso protagonizado por unha rotonda central octogonal de plátanos, que circunda unha fermosa fonte de fundición rematada por unha venus ou figura feminina sostendo un farol.

Bibliografía:

-FERNÁNDEZ, X., O arquitecto Pedro Mariño Ortega (1865-1931), Editorial Galaxia

Xardín de villa Rosa, Baiona

PAISAXES CON PRATOS ROTOS

Resgardada polas cortinas de tres araucarias, impón a súa silueta sobre Baiona a fábrica sobrealzada da casa Mirambell. O empresario barcelonés afincado en Vigo, Tomás Mirambell ergueu sobre unhas rochas da praia da Concheira unha bonita e francesa construcción con mosaico rosado nas fachadas, que a luz do atardecer tingue disa cor peculiar que lle da nome..

Texturas dos muros de cerámica no xardín de villa Rosa

Dous grifos no muro e dous leóns brancos deitados nun primeiro parapeto gardan a entrada ao xardín. Traspasada a porta, o intradós dos muros se enche de fermosos murais con animais debuxados en trencadís: aves do paraíso e exóticas zancudas.

O xardín é unha colorista terraza que serve de balcón para admirala ría de Vigo: as illas Estelas e a fortaleza de Monterreal.

Debuxos xeométricos no mobiliario do xardín

O xardín se compón de varias terrazas comunicadas entre sí por escaleiras moi desenvolvidas, con elegantes trenzados, balaústres e diferentes xarróns. Nos recunchos a ámbolos lados da escaleira central, deséñanse pequenas estancias con bancos de fábrica para formar espazos íntimos resgardados das miradas.

O xardín é unha rexeneración universal de fragmentos inverosímiles de tazas, pratos, cuncas, azulexos, mosaicos, fillos de tódalas nais, e de toda condición refundidos nun todo colorista que brinda sen complexos a súa personalidade multiforme.

Xardineiras no paseo dos leóns

Pezas de gres como pequenas acróteras -da fábrica Guisasola de Asturias- limitan na terra os pequenos axardinamentos e debuxan os camiños e praciñas do xardín.

A fantasía expresada no revestimento pétreo deste xardín urbano e estival, contrasta co academicismo Beaux Arts expresado no prisma erecto da casa. Únicamente ésta se desfai da súa esquina Este para expulsar do seu perfil unha cápsula de vidro que forma un fermoso capricho de ferro.

Mosaicos de aves no muro de contención do xardín

Ista experiencia edilicia de raigame catalá tivo pouco predicamento na zona debido, pode ser, á súa propia caracterización allea á tradición local. Porén ficou convertida nun estrano artefacto arquitectónico dominando á vila do Val Miñor.

Don Tomás e a súa familia recibían nesta casa e xardín de Baiona visitas de menbros da Real Academia Galega, cando tralas sesións celebradas en Vigo percorrían a comarca de excursión. Visitas presididas por Manuel Murguía acompañado da súa filla, e que foron recollidas documentalmente na revista Vida Gallega nos anos dez.

Deseño de pavimentos xeométricos

NON INTEGRATIO!

DANOS CON CAFÉ NA CARBALLEIRA DE SANTA SUSANA
Intervencións nun xardín histórico: o caso compostelán.

Recén instalado e inaugurado un flamante negocio privado de concesión pública nun espazo tan sensible como a carballeira de Santa Susana, ao pé da neoclásica Porta dos Leóns, cómpre preguntarnos o obxecto dos bens culturais na nosa sociedade cando estes sen rubor son alterados ou danados por intereses alleos ao público.

A deficiente integración no parque do novo edificio que substitueu ás churreiras, nunha contorna de carballos centenarios, causa verdadeiro rubor. Literalmente, a edificación -proxectada supostamente respetando o parque- papou tres árbores e provocou a morte dun cuarto exemplar (convenientemente substitído por un cadro eléctrico). Asimesmo a construcción do soto-almacén está danando as raices das árbores sobrevivintes, ao mesmo tempo que copa e troncos son danandos pola propia edificación sobre rasante que as atravesa, anunciando previsiblemente a morte dos tres exemplares.

Existe un seguro de responsabilidade polos perxuizos nas árbores do parque? xa que supostamente as arbores están integradas no edificio, cando morran serán substituídas por outros exemplares adultos no mesmo sitio para gardala integridade do proxecto, ou deixarán sitio a novas mesas ou cadros eléctricos?

Nunca tan caro nos costou o café aos santiagueses!
Agora sabemos alomenos o bo edificio que eran as dúas churreiras destruídas (na imaxe inferior).

 "Toda modificación do medio físico que poña en perigo o equilibrio ecolóxico debe ser proscrita.(...) Os elementos de arquitectura, escultura e decoración, fixos ou móbiles que son parte integrante do xardín histórico non deben ser retirados nin desprazados máis que na medida que o esixa a súa conservación ou restauración" (Carta de Florencia, carta dos xardíns históricos, 1981, ICOMOS, IFLA)

 

Estado da carballeira de Santa Susana no ano 2013 coas tradicionais churreiras hoxe desaparecidas que exercían como porta monumental á subida do monte. A dereita da imaxe o carballo centenario hoxe substituido por un cadro eléctrico.

Perigo de destrucción dos xardíns de Mondariz-Balneario!

Unha urbanización de vivendas proxectada no Bosque do Balneario fai perigar os centenarios xardíns do Establecemento Mineiro-Medicinal de Mondariz. 

O máis afamado parque balneario de Galicia foi creado en torno ao manancial de Gándara descuberto no ano 1873. Aparte do templete clásico de A. Palacios que solemnemente hoxe o cobre, o manacial foi rodeado dunha máxica espesura vexetal de carballos como sublimación arquitectónica da valiosa fonte medicinal. Este parque que sube polo monte iníciase nunha monumental escalinata pacega, primeira pegada da importancia deste bosque no que nacen as augas, e que seguindo a tradición de santuarios galegos con augas milagreiras asociadas, foi sacralizado cunha capela no alto do monte.

Pormenor do Coro Románico no Bosque do Establecemento

O chamado bosque (na súa acepción castelá) constitúe un singular espazo con entidade propia dentro dos xardíns do Establecemento para paseo e lecer dos agüistas, e como tal, así foi publicitado en numerosas ocasións desde o mesmo momento da súa creación, servindo de imaxe icónica nas miles de postais e publicacións tiradas dende entón.

A forte proxección internacional do balneario fixo que fosen moi coidados tódolos seus elementos, con especial interese en dotar dun ambiente cosmopolita ao parque que circundaba as instalacións e as integraba nun conxunto. Así, foron proxectadas neste, diversos eixos de escalinatas; rotondas de fontes con carballos; chalés suízos -de pequena escala e perfectamente integrados no bosque-; mobiliario rústico simulando enramados; miradoiros con balaustradas... e sobre todo salientando a curiosa construcción do depósito de auga formalizado coma torreón almeado no alto da finca, e no medio dun pequeno estanque en forma de lagoa.

Asimesmo, os dous chalés do bosque, de don Luís e dona María, son pequenas arquitecturas exemplo do coidado co que se interveu nete espazo, e ofrecen as primeiras tipoloxías dun hotel fragmentado no bosque. Son edificacións con vocación centroeuropea que incorporan novos materiais de construcción formalizando atrevidos voos para crear amplos miradoiros sobre o parque.

Pero este excepcional espazo é responsable sobre todo, de crear a atmosfera dunha paisaxe singular de bosque sagrado con venerables ruínas, aproveitando os recursos da topografía existente, e como lenitivo da saúde-reforzo das augas medicinais. Un xardín que ademáis disolve os seus límites espandíndose nos montes de arredor, e se proxecta paisaxísticamente a todo o val que o circunda caracterizando a mesma esencia da propia vila balnearia.

Unha pequena natureza sofisticada e arquitecturizada á moda, variada e culta, na que se crea un marco singular para admiralas ruínas da Antigüidade. Todo isto responde ás mostras do aprezo decimonónico pola cultura do país, que rescata do abandono restos medieváis e os integra museísticamente nun parque, poñendo en valor o pasado como recurso tamén emocional en paralelo á curación do corpo.

Por todos estes aspectos considerados, pode calificarse aos xardíns do Establecemento de intensa experiencia arquitectónica, na que a previsión de construir unha urbanización de vivendas no bosque xunto con outros edificios na horta, só evidencia a cegueira de determinadas institucións frente aos bens culturais que deberían tutelar. Que os xardíns históricos como espazos singulares da nosa cultura capaces de aportar significados, sexan visibilizados todavía hoxe como soares susceptibles de urbanización non deixa de sorprendernos nin sequera nesta crise. O esgotamento de non entender os bens culturais tamén como recursos económicos en sí mesmos, fai que se poñan en perigo constantemente, cousa que amosa perfectamente iste convenio urbanístico.

Capela do Carme no Bosque do balneario

Información:
http://es-es.facebook.com/pages/SOS-Xard%C3%ADns-Mondariz-Balneario/1438146646448655

Arbore pétrea en Abegondo

Árbore pétrea pertencente ao grupo de vivendas da Obra Sindical do Fogar en Abegondo. Márcase esta exótica e rara flor urbana dos anos sesenta nas márxes da estrada de Abegondo a Mesón do Vento. Erixido como símbolo do novo acontecer urbano: marca urbana, flor de formigón.

Eterna flor artificial, xenerosamente desenvolvida que anuncia o vindeiro mundo urbán.



Estrutura arbórea abegondesa

Metáfora do progreso, exaltación acuática.
Pódese interpretar como unha fonte externamente seca, impenetrable, pero que garda nas súas entrañas a auga que discorre polos seus troncos

Máximo altar hidráulico
 
É tan atractivo formalmente que custa asumilo seu parco contido funcional, máis acorde a un novo simbolismo de faro contemporáneo, ou de vangardista natureza mellorada. Cómpre definila súa pegada e acláralo seu novo protagonismo cidadán, pois de seguro que non comprendemos aínda ista ara de cemento, auténtico tótem cultural que se vai constituír co tempo (máis aló da propria infraestrutura hidráulica) en obxecto de estudo.

 Peza artificial espacial, foguete icónico que non despega.



Desaparición do cactus do Milladoiro

A recente desaparición do cactus columnar no Milladoiro tráenos á mente o pensar cómo se está construíndo a paisaxe urbana da nosa cidade contemporánea ao marxe das plantas, e se é factible un espazo público orfo destes organismos vivos.

O problema é incómodo porque nos retrata como sociedade por moito que se armonice despóis o ambiente urbano con efímeras xardineiras de plantas vivaces

O cactus do Milladoiro querido e prezado por tódolos veciños pola súa forza, vellez e desenvolvemento vexetal, podía considerarse como un éxito do espazo urbano non proxectado, e unha auténtica icona natural da rúa Rosalía de Castro. O seu acomodo nunha zona urbana hostil o convertía nun resistente cultural que reivindicaba outra forma posible de actuar nas nosas cidades.

 

Con todo o anterior, ben se podería haber procedido a amplialas beirarrúas en detrimento das prazas de aparcamento adxacentes, se a fluidez do tráfico peonil se houvese invocado como causa da tala; ou ben se houbese podido protexela estrutura arbórea da planta con algún recurso arquitectónico axeitado, se a seguridade do peón fose o motivo. Pero o máis realista e incómodo quizáis, é pensar que se cortou a árbore porque simplemente foi visibilizado como un estorbo para as persoas.

Estrana desaparición do cactus do Milladoiro

 

 

Destrucción do tapiz de buxo do xardín de San Roque, Santiago

O Concello de Santiago destrue parcialmente o xardín histórico do antigo hospital de San Roque.

Este xardín conservaba un parterre dobre de buxos a ámbolos lados do paseo central, enmarcado por dous rododendros no seu comenzo. 

Trazado do parterre oeste protexido polo PE-1

O trazado xeométrico respondía a un dobre deseño en cruz con rotonda central, moi común en Santiago, que estaba ademáis limitado lateralmente por dous camelios no lado oeste, e dous aligustres no leste, formando unha fermosa unidade compositiva agora perdida, e que merecera unha protección expresa dentro do Plan especial de protección da cidade histórica de Santiago.

O debuxo vexetal contaba, como contrapunto, cunha acacia negra no parterre leste, e unha palmeira canaria no interior do parterre oeste. Ao desaparecer o tapiz que as ordeaba, as especies perden a súa relación entre elas e fican illadas nun campo anodino de céspede, que altera o sentido histórico do trazado do xardín.

O resto da antiga horta, un pequeno e sinxelo campo con diversas árbores frutais, queda modificado de forma cuestionable coa instalación de infraestruturas alleas ao espíritu do xardín.

O trazado do xardín e horta de San Roque ten protección xurídica dentro do PE-1 e polo tanto deben ser conservados, e niste caso restaurados.

Xardín do pazo de Montesacro, Cambados

Exemplo de xardín ornamental traseiro, tipico dos pazos urbanos, neste caso no núcleo de Montesacro en Cambados. O xardín privado estruturase -trala fachada traseira do pazo- acotando un espazo plano no que se debuxan os trazados xeométricos, feitos con aliñacións de buxo, e formando parterres ocupados no seu interior con palmeiras canarias e pequenas bolas e conos vexetais.

Xardín xeométrico do pazo

A habitación da marquesa como peza destacable dentro da casa relaciona por situación o xardín e a capela (a cuio ábside rodea), e ten acceso directo ao xardín a través desta solaina e patín exterior que serve de miradoiro sobre o debuxado no xardín.

Presenza importante neste pequeno xardín ornamental é o corpo circular cupulado dunha antiga garita defensiva adosada ao muro de peche, con rotunda formalización e engado e que tipolóxicamente se volve a repetir no corpo poligonal do pombal da horta. A separación coa horta faise plantando no seu límite catro grandes cedros que limitan o mundo agrario traseiro.

O deseño do parterre segue un sinxelo modelo barroco a partir dun rombo central e demais figuras triangulares de engarce en torno a el. Trazado moi característico e estendido de finais do século XVIII, aínda que lixeiramente desdebuxado co paso do tempo e as novas construcións do seu carón.
A introdución das palmeiras canarias en época posterior -principios do s. XX- ven a levantar a planeidade do tapiz verde en forma de robustas columnas vexetais

Mesa de cerámica na palmeira da garita

A riqueza da sucesión de espazos axiais neste pazo queda posta de manifesto no eixo da súa fachada co mar: a praia e o pequeno porto en primeiro termo, a praza diante da fachada (servindo como mirador de todo o pobo); o xardín traseiro singularizado polo seu ornamento e filigrana; e finalmente a longa horta estendida de novo ata o mar.

A finca histórica sofreu a comenzos de 2000 unha  perda importante da súa integridade creandose un precedente perigoso, cando se acometeu unha urbanización de vivendas no interior do seu recinto intramuro mutilando gravemente o seu perímetro e comprometendo a súa relación co mar. Máis grave quizais por pasar esta desgraciada actuación practicamente desapercibida para os organismos encargados da proteción do patrimonio cultural.

O pazo perfectamente conservado aloxa, desde a morte da marquesa nos anos cincoenta, ás Irmanciñas dos Anciáns Desamparados que dirixen a residencia de anciáns actual Virxe da Valvanera padroa da capela do pazo.

A Torre de San Sadurniño

Xardín de don Álvaro, Lalín

Xardín do kilómetro cero de Lalín: o centro xeográfico galego nun xardín ecléctico da primeira metade do século XX

Vista xeral do xardín dende a rúa Principal

Planta xeral

 O xardín da casa de don Álvaro Goyanes construído á súa beira, con peche de forxa, e fronte á rúa Principal,  responde a un trazado ecléctico tardío formado por dobres borduras de buxos en torno a un gran cedro central. Fronte á súa sinxeleza, organízase en dous eixos perpendiculares, con centro no círculo vexetal central, e que une a porta do xardín da casa - a través de escalinata con balaustrada- e o portalón de ferro saída esterior á rúa.

O pequeno parque arbóreo, exemplo de dinamismo urbano, contén unha frondosidade pouco común na vila de Lalín con dúas pequenas palmeiras (trachycarpus fortunei) flanqueando a entrada, e a rica mobilidade do seu trazado de sebes de buxo, tendo en conta ademáis a reducida estensión deste pequeno xardín.

A presenza de calidade dos parques lalinenses queda incorporada coa perfecta estatuaria de Joaquín Loriga nos xardíns do seu mesmo nome, e a figura do matemático Aller Ulloa no adro da igrexa. obras senlleiras de Francisco de Asorey. 

Parque do sanatorio de Cesuras, 1924-1929, Oza-Cesuras

 O parque fórmase nunha extensa parcela con forte pendente de Oeste-Leste, lixeiramente cadrangular, disposto entre o camiño de ferro e a estrada de Oza a Cesuras, no lugar de Paraxo.

 

O Dispensario Antituberculoso da Coruña elixiu este lugar, ben soleado e ventilado, para erixilo parque-sanatorio que había de ser construido en plena comunión coa natureza, e para o cal se encargou o proxecto ao arquitecto coruñés Rafael González Villar.

O proxecto do parque deixaba ao edificio sanitario no corazón mesmo da finca, accedéndose dende Oza no punto máis alto, para así descender en línea recta a eixo coa proxectada igrexa e salvala excavación do terraplenado cun paseo curvo en media lúa para entrada a ámbolos pavillóns (de homes e mulleres).
Dende Cesuras e a propria estación do tren, o camiño de entrada buscaba o punto de acceso sureste formalizado cunha área triangular con peche exterior en semicírculo. para dende alí, e nunha suave curva sen pendente,  chegar ata a fachada principal.

 

Todo o parque se organizaba en función do proprio sanatorio, e da súa mole irradiábanse os camiños e paseos peonís que se proxectaban a tódalas esquinas do parque. Ofrecéndose unha clara simboloxía benefactora do edificio como astro solar, pola que por medio do repouso e demáis coidados médicos que ofrecía o establecemento tiña lugar a sanación final. 

As bondades do pazo sanador, materializado logo na estrutura do parque, tiña tamén outros ámbitos xeográficos dispostos como satélites arredor del, esto é, a fonte de auga que brotaba nunha mina na mesma finca, e  se formalizaba nunha glorieta con rotonda exterior de árbores, Ou outros claros no bosque que buscaban aperturas de puntos de vista sobre o val tamén a partir de valeiros circulares na frondosidade.

 

A densidade do parque conseguíuse por medio dunha plantación predominante de eucaliptus globulus, para dunha forma rápida, conquerir a espesura e illamentos necesarios.

O naturalismo se ofrecía como a visión máis ventaxosa no parque para os fins dun programa que buscaba básicamente volcarse na nutricia Natureza e nas súas formas curvilíneas.

 

O proxecto frustrado, non deixou rematada a construcción e converteu cedo en ruína romántica a totalidade do parque.

Bibliografía:
AAVV, (2013), A restauración do parque forestal de Cesuras. Antecedentes, situación inicial e actuacións desenroladas. Deputación da Coruña, Agader

Paisaxes cerámicas da Alameda de Pontevedra

Escena popular con cruceiro e parra

Servindo de contrapunto no seu extremo á Casa do Concello, o longo paseo da Alameda de Pontevedra rematou -nos anos vinte- nunha escaleira con murais cerámicos do pintor Carlos Sobrino

Estes barros vidriados, ou azulexos trianeiros, foron  moi empregados como cerámica artística en moitos xardíns privados e parques públicos de España na primeira metade do século XX.

A fábrica Mensaque Rodríguez y Cía foi a  encargada de cocelas pinturas de Carlos Sobrino, que ideou un programa iconográfico netamente galego, con postais guarnecidas en grosos marcos, que recollen as paisaxes monumentais máis senlleiras do noso territorio: Combarro, Monterrei, a muralla romana de Lugo, as prazas de Pontevedra...

Estes cadros están circunscritos ao semicírculo do muro de contención da alameda pontevedresa, convertindo un espazo, inicialmente residual do xardín, en auténtico expositor turístico que canta as belezas da terra.

Imaxes costumbristas eficientes por pintorescas que retratan ao pobo na súa vida cotiá. Imaxes serenas tan correctas como pouco vangardistas, preciosistas na súa execución sobre todo no acabado seu brilante, que ofrece a superficie esmaltada cerámica.

Os lenzos de barro foron restaurados en 2010 polo Concello de Pontevedra, podendo pois agora achegarmonos mellor á súa beleza e  delicado engado.

Bibliografía:
LUQUE MENSAQUE, B., (2012), La cerámica trianera en el jardín de Sorolla, en Pieza del mes de octubre. Museo Sorolla

Montaña artificial de la Finca Tenreiro, 1875, Oleiros

PELIGRO DE DESTRUCCIÓN DE LA MONTAÑA ARTIFICIAL DE LA FINCA TENREIRO, 1875 EN OLEIROS 

 

Dentro de nuestra jardinería histórica merece una especial atención, por su relevancia cultural, la finca gaudiniana creada por la familia Tenreiro en las Mariñas coruñesas, en el Concello de Oleiros. Capricho arquitectónico poco conocido y que alberga todo un desaforado espacio jardinístico singular diseñado para el disfrute vacacional de esta familia de la burguesía coruñesa.

 

Esta amplia finca dedicada en su mayor parte a la explotación agraria acoge sin embargo en su ámbito doméstico un rico programa arquitectónico, todavía conservado intacto, poco común en Galicia y que por su exuberancia constructiva nos remite  a su ilustre parque contemporáneo  enciclopédico del Pasatiempo, en Betanzos (BIC en la categoría de Jardín Histórico).

 

La montaña artificial levantada en el extremo norte de la finca, en su punto más elevado, constituye el único ejemplar de esta tipología que se ha conservado en Galicia.

Se trata de una montaña artificial, construida con rocalla (y originalmente desnuda de arbolado) de planta circular, y con diez gradas escalonadas y concéntricas que coronan una altura aproximada de 14m. (en realidad podría asociarse mejor a una estructura piramidal de ascendencia precolombina dada la filiación de la familia con América). Se conocen otros casos similares en Galicia, todos perdidos y llorados (por la historiografía de los jardines en España), lo que convierte a esta peculiar topografía en una ilustre superviviente de los parques eclécticos gallegos.

En estos momentos, puede decirse que o bien es una suerte de nuestro patrimonio cultural que haya sobrevivido hasta ahora, o bien que es una desgracia sufrir su  previsto desmonte. (por parte de la Administración Pública).

 

Como se suele decir siempre, No es responsabilidad de los bienes culturales resolver los problemas de la ciudad contemporánea. Si el Concello de Oleiros tiene carencias en infraestructuras educativas, estas no deben resolverse desde luego a costa de la destrucción de un bien cultural. Antes bien se debe fomentar su estudio y conocimiento como una figura clave de la arquitectura de jardines, y desde luego emprender su restauración.

  

El jardín se organiza principalmente en torno a una pequeña quinta de recreo orientada al mediodía y con una extensa galería de la que baja la escalera formal de acceso. Frente a ella y siguiendo el eje de su fachada, se construye un gran estanque circular excavado en el terreno con doble embarcadero en los extremos (al norte materializado como gruta artificial subterránea; y exterior al sur); y con alto chafariz central de ladrillo con tazas y hornacinas para alojar macetas y flores. Otro estanque de planta cruciforme se oculta tras los setos laterales sirviendo de posible aliviadero.

 

La finca cuenta además con otras edificaciones adjetivas como la alineación dispuesta en el muro sur de construcciones dedicadas a cocheras, pajar, aperos... y vivienda del hortelano, que sobresale en altura y crea un nuevo eje organizando la finca productiva..

En los terrenos laterales a la casa se ordenan planos rectos con muros de contención decorados con conchas marinas formando motivos geométricos; setos de boj (parcialmente destruidos); y otros estanques de dimensiones menores bajo los paseos de las terrazas. Un depósito que surte de agua a casa y estanques -de planta circular y cubierta piramidal en curva- aparece en solitario en medio de unos castaños.

La montaña artificial es una de los elementos más destacados y sorprendentes dentro de la finca. Esta estructura topográfica se convierte en el techo del jardín y en una pieza de verdadera singularidad dentro del mismo, De especial atractivo y contundente presencia, esta construcción es capaz de aportar nuevos significados al jardín introduciendo lecturas espaciales llenas de misterio que remiten a leyendas presentes en el imaginario colectivo de las personas que recorren y ascienden por su mole. Y que sirve además de contrapunto al medio marino representado por el gran estanque circular de la entrada, brindando así un programa muy coherente y complejo, poco común e nuestra jardinería histórica.

En cuanto a las principales especies vegetales la finca cuenta con tejos centenarios, criptomerias, araucarias, palmeras canarias, trachycarpus, cipreses, magnolios, un bosquete de acacias negras, alineaciones de camelias, setos de boj formando carreras, castaños,... así como un pomario con diversas especies como naranjos, manzanos...

 

Espacio singular de nuestra arquitectura del jardín:
Promotores: Vicente Tenreiro Vázquez y Esperanza Arias Vázquez
Situación: Vilanova, San Pedro de Nós, Oleiros.
Año: 1875

Montaña rusa de la Finca Tenreiro de Oleiros en peligro de desaparición

Xardíns do pazo de Mariñán, Bergondo

Xardín barroco de fináis do século XVIII que perteneu aos marqueses de Mos. Construido sobre bancais  aos pés da ría betanceira, o xardín principal se organiza tomando como punto de partida unha mal colocada escaleira monumental -retorta respecto á casa- que serve ao xardín unha cuadrícula de organización para erguer o tapiz de buxos.

 

Esta escaleira de granito de dúas ás e voluptuosa balaustrada, está construída con fontes muráis nos descansillos, e xarróns e bustos na súa coroación, constituíndose pois toda ela coma un verdadeiro artefacto hidráulico suxerente e dinámico, que serve de miradoiro e punto dominante para este tramo do xardín.

O eixe monumental baixa ao plantel e se deprega por entre a masa de buxos ata o centro formado por una praciña ou rotonda de palmeiras datilíferas ocupada por unaha fonte  con pía circular e chafariz metálico. Este eixo remata físicamente no pequeno cenador octogonal de madeira -cuberto cun rosal trepador-, no límite da plataforma ou bancal, aínda que a súa conclusión esténdeo ata a paisaxe de marismas e chega ata a beira de Paderne.

 

A supeditación inequívoca da escaleira á traza do xardín xeométrico, indica a relevancia deste repeito á fábrica do pazo, polo tanto se trataría dunha preexistenza física anterior ás obras de reforma barroca da escaleira, en tanto que se sacrifica a súa integración co pazo antes que comprometer a súa articulación co xardín.

 

Relación do pazo co xardín de parterres

Os dous trazados románticos que flanquean a cuadrícula de buxos, funcionan asimesmo como bosquetes laterais deste xardín xeométrico, e fomentan, por contraste, o seu desafogo espacial. Se a parte central se alimenta cun predominante cultivo a base de buxo e mirto fundamentalmente; os xardíns laterais se enriquecen cunha variada floresta que enche un espazo denso, de percorridos envolventes e que concentra a atención na súa masa impenetrable composta por una salientable colección vexetal.

 

O protagonismo do tapiz verde serve para compensar, en certa medida, a espectacularidade da paisaxe da ría. Abandoado pois, ista acompaña en serenidade aos paseos lonxitudinais polo límite da propiedade e así desfrutar do lento corpo do mar adentrándose en terra firme.

No paseo do muro sobre as brañas, destaca en soedade o ciprés de Portugal maxestoso exemplar para o fondo da ría, ao pé dun pequeno recanto-miradoiro.

 

A carballeira, a estensa horta e outros trazados xardinísticos con incorporacións recentes de arte contemporánea, completan os espazos do amplo recinto intramuros.

.



Sección central do parterre coa ría de Betanzos ao fondo, visto dende a escalinata barroca do pazo

Cuarteirón suroeste con cadros de figuras de flores, estrelas, escudos heráldicos e lenda debuxados con buxo

Vista do xardín romántico e de parterres dende a escaleira



  



Bibliografía:

-SANCHEZ GARCÍA, J. A., Xardíns das Mariñas, (2008), Fundación Juana de Vega/Asociación G.A.L Terra das Mariñas.

-MARTÍNEZ BARBEITO, C., Pazos, torres y linajes de la provincia de La Coruña, (1986), editorial Everest.

-RODRIGUEZ DACAL, C., e IZCO, J., El pazo de Mariñán. Plantas, jardines y paisaje, (1997) Diputación da Coruña.